نام های گیاه

عربی: خبازی شجری، کثیرالمنفعه، خطمی، الغاسول، العضرس.

فارسی: هشت، هاز، خیرو، بیخ خطمی، ریشه خطمی. هازدخیرد- ختمی

یونانی: آلتيا، آلبانی. البای

لاتینی: althaeae radix marsh mallow

انگلیسی: vein of marshmallow. Althea- Marsh - mallow

آلمانی: echer sibisch, eibisch , altheewurzel

فرانسه:bourdon de st. jacques , guimauve oficinale , guimauve sauvage

ایتالیایی: bismalva buonvischio, malvaccionaltea officinale , malvavisco

بخش های دارویی
موارد مصرف

مصرف این گیاه موجب تسکین تحریکات موضعی شده، از فعالیت مژک های مخاطی ممانعت نموده، سبب تحریک فاگوسیتوز می گردد. همچنین به عنوان عامل ضدالتهاب، ضد سیستم کمپلمان، محرک ایمنی و کم کننده قند خون عمل می نماید. کارایی غرغره گیاه مزبور در کاهش التهاب غشاء مخاطی دهان و گلو مشخص گردیده است.

موارد تأیید شده به وسیله کمیسیون E - سرفه / برونشیت

موارد تأیید نشده: در طب سنتی از برگهای این گیاه جهت درمان اسهال، گزش حشرات و زخم ها استفاده می گردد. ریشه: موارد تأیید شده به وسیله کمیسیون E - التهاب مخاط معده - تحریکات دهان و حلق .

طب سنتی اسلام و ایران نرم کننده ورمها و نضج دهنده دملها بوده، در بهبود آماسهای بادناک و خنازیر مفید است. همچنین دردهای مفصلی را تسکین داده در درمان سیاتیک مفید می باشد.

برگ و تخم خطمی، رادع و محلل و مسکن می باشد بیخش نیز اثر تسکین و نرم کنندگی اعضا را دارد

برگ ختمی دارای موسیلاژ فراوان و اثر نرم کننده در مصارف داخلی است.

نرم کننده رساننده، سست کننده، تحلیل برنده است تخم و بیخش در کنش باری برابر واز آن خشکاننده تر و لطافت بخش ترند.

ورم سخت را نرم کند از آماس جلوگیری می نماید شیره اش تشنگی را فرو نشاند.

خطمی گرم است به اعتدال و آماس را نرم می کند اگر استعمال پیش از حدوث آماس باشد آن را حدث مانع آید و جراحت ها را ببرد و درد را تسکین دهد و مطبوخ که از بیخ خطمی سازند ریش امعاء را سود دارد و دمش خون را منع کند.

گل ختمی- اثر رفع تحریکات جلدی ونرم کننده داشته در مداوای بیماری های سینه ، سرفه و درد گلو بکار می رود. ازگل ختمی در رفع ورم ملتحمه نیز استفاده بعمل می آورند و برگ ختمی- دارای موسیلاژفراوان واثر نرم کننده در مصارف داخلی است.

ریشه ختمی- نیزاختصاصاتی شبیه برگ وگل آن داشته، از آن به عنوان نرم کننده ، رفعکننده تحریکات جلدی، آرام کننده و غیره استفاده بعمل می آورند. مصرف ریشه ختمی رادرتمام موارد التهاب، سرفه های شدید، نزله ها، آنژین، برونشیت، بیماریهای منشأ التهاب سینه، ورم۔ معده و روده، شکم روش، دیسانتری، دل پیچه ها، يبوست، ترشح زیاد زرداب، بیماریهای مثانه، سنگ کلیه، عدم دفع ادرار، کمی ترشحات ادرار، ترشحات مهبلی ، مسمومیت های حاصل از مواد محرق وغيره توصیه شده است.

شربت ختمی در بیماری های اطفال مخصوصا به منظور تسهیل خروج ترشحات سینه و همچنین تسکین سرفه وازبین بردن تحریکات شش بکار می رود.

گیاه شناسان قرن 16 میلادی، با توجه به موارد درمانی که دانشمندان قدیم برای ختمی قائل بوده اند آنرا دررفع درد معده، ورم روده، بیماری های عصبی ، درد لثه دندان ها، گزش زنبور وغيره مؤثر ذکر نموده اند .

قرار دادن ضماد آن بر روی ورم بناگوش سودمند است و همچنین در درمان فه گرم، خروج اخلاط سینه و درمان سینه پهلو مفید می باشد. جوشانده ریشه خطمی در تسکین سوزش ادرار و بهبود ورم مقعد سودمند است. شربت این گیاه جهت درمان سرفه خشک به کار میرود.

اشکال دارویی: کپسول ۴۶۰ میلی گرمی، مخلوط ضد سرفه، قطره، فرآورده های مایع (که عموما به صورت شربت ۱ به ۱ موجود می باشند)، بودر و قرص روکش دار و بدون روکش). برآورده ها: برای تهیه چای، ۱۰ تا ۱۵ گرم ریشه گیاه در ۱۵۰ میلی لیتر آب سرد ریخته شده، پس از گذشت 5/1 ساعت، برای نوشیدن گرم شود. همچنین ۲ گرم برگ گیاه در ۱۵۰ میلی لیتر آب داغ ریخته شده پس از ۱۰ دقیقه صاف گردیده در طول روز نوشیده شود. مقدار مصرف: مقدار متوسط مصرف روزانه برگ این گیاه ۵ گرم میباشد. شربت: ۱۰ گرم در یک وعده مصرف گردد.

در زکام و سرفه و سرماخوردگی تخم را در آب جوشانده می خورند در سوزش بول و پیچش شکم و اسهال صفراوی آب لعابدار بیخ را استعمال می کنند نیز در مرض عرق النساء ذات الریه، درد مفاصل تخم ها را با روغن ها مخلوط نموده می مانند مفید است او رام را تحلیل می کند درد را تسکین و طبیعت را نرم می کند.

در نسخه های محلل ورم، التهاب بول، ادویه مدر و بخصوص دوای آبزن که چند عدد دوا در آب زیاد می خیسانند و مریض را در آن می نشانند، برای درد ایام حیض و در بعضی دواهای مقوی اعصاب و با دواهای نافع سرفه همانند اصل السوس، روغن بادام، تخم خشخاش، عناب، سپستان، تخم خبازی مخلوط نموده در سرفه، برونشیت و سرما خوردگی استعمال می کنند و نیز در التهاب مجاري بول مرهمی توصیف نموده که تخم خطمی با اسپغول و کتان و روغن کرچک و کنجد مخلوط نموده استفاده می کنند.

برگهای آن ملین و دارای اثر ضد عفونی کننده می باشد و مقدار خوراک برگش ۲ گرم می باشد.

مصرف: ختمی را در دارو سازی بعلت خاصیت نرم کنندگی و محافظ آن بکار می برند.

اطبای مسلمین خطمی را پخته کنند برای ورم نرم کننده و آن برگ آن را به طور ضماد و مالیدن با تقطير آن بر ورم استفاده می کردند برگ و گل آن را مخلوط با روغن بر محل سوختگی ضماد می کنند.

نیز بر جای گزیدگی جانوران سمى بمالند مفید است. بیخ آن را با شکر جوشانده برای سرفه و سوزش معده و مثانه می دهند. از این جوشانده برای رفع یبوست معده به طور تنقیه هم استفاده می کنند خطمی نرم کننده و ملطلف است خواص آن طوری است که بر محل سوزش و التهاب ته نشین شده و از خراش و آزار آن محل را محفوظ می دارد.

در بعضی مناطق عصاره آن را برای مرض سوزاک تجویز می کنند آن را با شیر و شکر مخلوط کرده به مقدار ۲۴ گرم استعمال می کنند آن را با گل نیلوفر و پوست درخت ابریشم به مقدار مساوی مخلوط کرده برای خونریزی رحم از آن استفاده می کنند.

برگ ختمی در استعمال خارج به صورت ضماد از آن استفاده به عمل می آید جوشانده برگ ختمی را به صورت حمام لوسیون کمپرس گرم غرغره تنقیه و غیره در موارد مختلف بکار می برند.

در اولسر معده به ریشه خطمی یک ماده تانن دار مانند potentilla tormentilla ویا یک گیاه اسانس دار مانند بابونه اضافه نموده و مصرف می کنند.

با روغن کنجد بر پوست مالند و در آفتاب نشینند بهک را می زداید و تخمش در این باره موثرتر است.

آب پز برگ و بیخش را بخورند در علاج سوزش مجرای بول، سوزش روده، ورم اطراف پیزی، اسهال بد، خوب است تخم و شیرهاش شکم را بند آورند با روغن زیتون برتن مالند از گزند حشرات در امانند.

ضماد پخته آن با روغن بغایت منضج و سریع الاثر. در اورام حاره و نطول آن جهت نرم داشتن موی و جلوس در طبیخ آن جهت ورم مقعد و انضمام فم رحم زنان عقيم مفید و تخم کوبیده آن جهت سنگ کلیه و لعاب آن با شكر جهت سرفه حار و ضماد آن با سرکه در آفتاب نشیند جهت بهق نیز مفید است.

جوشانده ریشه ختمی در درمان نزله و آنژین به کار می رود. تسنقيه سفيد آن نافع امراض معده است.

مقدار خوراک از ۶ تا ۹ گرم و همچنین زخمها را پر می کند در ورم پستان و مقعد مفید است. با چربی مرغابی مخلوط نموده نافع درد مفاصل است لعابش نافع سرفه و نفث الدم می باشد.

و نیز اضافه بر امراض فوق در سوزش بول، ورم امعاء، جوشانده اش را تعریف نموده اند.

گل ختمی به صورت دم کرده ۱۰ تا ۳۰ گرم در یک لیتر آب و برگها یا ریشه آن به صورت خیسانده مصرف می شود در اینجا باید توجه داشت که دم کرده مذکور به حالت بسیار گرم و یا بسیار سرد اثر تحریک کننده پیدا می کند برای تهیه دم کرده از ریشه ختمی بهتر آن است که پس از شستن ریشه مقدار یک لیتر آبجوش بر روی ۸ تا ۳۰ گرم آن بریزند و پس از آنکه تدریجا درجه گرما به ۲۰ تا ۳۰ رسید آن را ثابت نگهدارند بعدة صاف کرده کمی قند با عسل بدان بیافزایند.

مقدار مصرف این دم کرده سه فنجان در روز است در رفع یبوست ها معمولا کمی پوست سیاه توسه شیرین بیان و انیس anise بدان می افزایند.

برای رفع سرفه نیز مقدار کمی bouillon blane شیرین بیان و tussilago ffara بدان اضافه می کنند.

شربت ختمی یکی دیگر از صور دارویی این گیاه است برای تهیه آن ۳۰ گرم ریشه را به قطعاتی تقسیم کرده مدت ۵ تا ۶ ساعت در مخلوط ۲۰ گرم الکل ۹۰ درجه و ۶۰۰ میلی لیتر آب می خیسانند ضمنا در فواصل معین آن را مرتبا تکان می دهند سپس صاف کرده را با ۱۵۰ گرم قند به ملایمت می جوشانند به طوری که بر اثر این کار مایع به ۶۰۰ گرم تقلیل یابد.

روش دیگر آن است که قسمت از قطعات ریشه را در مخلوطی از یک قسمت الكل و 50  قسمت آب وارد کرده، به مدت ۳ ساعت تحت اثر گرمای ملایم قرار می دهند وگاهگاه آنرا تکان میدهند بعدا صاف کرده قند به آن اضافه می کنند . افزایش قند باید به صورتی باشد که به هر 4۰ گرم محلول ، 6۰ گرم قند افزوده گردد.

لوسیون برای چشم: مقدار نصف قاشق غذاخوری گل ختمی را به مدت ۵ دقیقه در یک فنجان آب می جوشانند بعد آن را سرد کرده ۶ قطره الكل كامفره بدان می افزایند جوشانده برگ و ریشه ختمی برای غرغره، شستشو در حمام و غیره به نسبت ۳۰ تا ۵۰ در هزار آنها در آب تهیه می شود.

برای تهیه غرغره و لوسیون جهت رفع ناراحتی های مخاط دهان جوشانده ای از مخلوط ۲۰ گرم ریشه ختمی گرم salvia officinalis و ۳ گرم گل شقایق را در ۲۵۰ سانتی متر مکعب آب دست می آورند.

. در استعمال خارج به صورت ضماد، از آن استفاده بعمل می آید. جوشانده برگ ختمی را به صورت حمام، لوسیون روایت:

عن الصادق ع قال: غسل الرأس بالخطمى امان من الصداع و براءة من الفقر و طهور للرأس من الخراز

امام صادق ع فرمود: شستن سر با ختمی امان است از سردرد و دور کننده فقر است و سر را از هر ناراحتی پاک می کند.

و قال ع: غسل الرأس بالخطمي في كل جمعة أمان من البرص و الجذام.

امام ع فرمود: شستن سر با خطمی در هر جمعه امان است از برص و جذام. قال امیرالمومنین ع : غسل الرأس بالخطمی پذهب بالدرن وينفي الأقذار.

حضرت امیرالمومنین علیه السلام فرمود: شستن سر با خطمی چرک را می برد و بدیها را نابود می نماید.

، کمپرس گرم، غرغره، تنقید و غیره در موارد مختلف بکار می برند.

در استعمال خارج، جوشانده ریشه ختمی وبرگ آن، به صورت غرغره دررفع التهاب اعضای مختلف مانند ورم مخاط دهان، آبسه لثه ها، ممانعت از خشکی گلو دردوران تب، بکار می رود. ضماد آن در رفع آماس، التیام زخم ها واولسرها، رفع دانه های صورت ونقاط دیگر بدن، بادسرخ وغیره مورد استفاده است .

برای تسریع دندان بندی اطفال، ازریشه خشکی ختمی، به صورت جویدن استفاده بعمل می آورند. این عمل در بین غالب مردم نواحی مختلف معمول است.

از خیساندن قطعات ریشه ختمی درآب، محلولی بدست می آورند که جهت شستشوی قسمت های مختلف بدن در موارد التهاب بکار می رود. برای رفع یبوست وتحریکات روده میتوان گرد ختمی را به مقدار گرم، مخلوط با یک گرم شیرین بیان ویک گرم لاکتوز برای هر بسته و به مقدار ۲ بسته صبح ناشتا بکاربرد ( Dr. H . Leclerc ). از جوشاندن گل وحتى برگ ختمی، به مدت ۱۰ دقیقه در نیم لیتر آب، محلولی به دست می آید که اثر نرم کننده پوست بدن دارد و به صورت لوسیون، ماليدن بر روی پوست ، آرامش و نرمی خاص به افرادی که پوست حساس ولطیف دارند می بخشد.

از ریشه و ساقه ختمی، الیافی بدست می آید که از آن درتهیه کاغذ وبعضی بافتنی ها استفاده میشود.

روش مصرف: از برگهای خرد شده جهت تهیه عصاره مایی و سایر اشکال جالینوسی برای مصارف داخلی استفاده می گردد. ریشه تکه تکه شده با پودر شده نیز برای تهیه عصاره مایی و سایر فرآورده های جالینوسی مصرف می شود.

مقدار خوراک از ۵ تا ۷ گرم،

ضماد برگ آن جهت التیام قروح و تسکين وجع او رام و تحلیل آنها و خنازير و نضج خراجات و ورم مقعد و شکستگی اعضاء و عرق النساء و مفاصل که همه از گرمی باشد مفید است.

مناطق قابل رویش
روش مصرف
عوارض جانبی

عوارض عمومی: تاکنون هیچگونه عارضه جانبی مضر و خطرناک ناشی از مصرف بجای مقادیر درمانی گیاه مزبور شناسایی نشده است.

این گیاه ممکن است جذب سایر داروهای مصرف شده به طور همزمان را به تعویق اندازد.

mood_bad
  • نظرات بسته شده است.